වසර ගණනාවක බලාපොරොත්තුව සහ වේදනාව
ශ්රී ලංකාවේ වසර 26ක් පුරා පැවති යුද්ධය සහ දකුණේ ඇති වූ කැරලි කෝලහාල හේතුවෙන් දසදහස් සංඛ්යාත පිරිසක් බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කරනු ලැබූහ. උතුරේ දෙමළ පවුල් මෙන්ම දකුණේ සිංහල පවුල් ද අදටත් තම ආදරණීයයන්ට සිදු වූයේ කුමක්දැයි දැනගැනීමේ දැඩි බලාපොරොත්තුවෙන් පසුවෙති. අතුරුදහන් වූ තැනැත්තන් පිළිබඳ කාර්යාලය (OMP) වැනි රජයේ යාන්ත්රණ පිහිටුවා තිබුණ ද, ඒවා දේශපාලනීකරණය වීම සහ අකාර්යක්ෂමතාවය නිසා ජනතාවගේ විශ්වාසය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටී ඇත. මේ නිසා, රට පුරා විසිරී සිටින පවුල් දැන් ඉල්ලා සිටින්නේ රජයේ මැදිහත්වීම්වලින් තොර, විද්යාත්මකව තහවුරු කළ හැකි ස්වාධීන විසඳුමකි. ශ්රී ලංකා කැම්පේන් සංවිධානය විසින් සකස් කරන ලද මෙම ලේඛනය මගින් යෝජනා කරන්නේ එම සත්යය සෙවීමේ ගමනට අලුත් පණක් දිය හැකි “ස්වාධීන ජාතික DNA බැංකුවකි”.
ස්වාධීන DNA බැංකුවක් යනු කුමක්ද?
ස්වාධීන DNA බැංකුවක් යනු අතුරුදහන් වූ පුද්ගලයින් හඳුනා ගැනීම සඳහාම වෙන් වූ, දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොර විද්යාත්මක ආයතනයකි. මෙය හුදෙක් කාර්යාලයක් නොව, යුක්තිය බලාපොරොත්තු වන පවුල්වලට සැනසීමක් දෙන විද්යාත්මක මධ්යස්ථානයකි. එහි ප්රධාන කාර්යයන් වන්නේ:
පවුල්වලින් සාම්පල් ලබා ගැනීම: අතුරුදහන් වූවන්ගේ ඥාතීන්ගෙන් ඔවුන්ගේ කැමැත්ත මත, ඉතා පහසුවෙන් මුව තුළින් ලබාගත හැකි ඛේට (කෙළ) සාම්පලයක් ලබාගෙන ඒවායේ දත්ත ගබඩා කිරීම.
අස්ථි කොටස් පරීක්ෂා කිරීම: සමූහ මිනීවළවල්වලින් හමුවන අස්ථි කොටස්වල ඇති DNA විද්යාත්මකව විශ්ලේෂණය කිරීම.
හඳුනා ගැනීම සහ භාර දීම: පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ DNA සහ අස්ථිවල DNA එකිනෙක ගැළපීම මගින් අතුරුදහන් වූ පුද්ගලයා නිවැරදිව හඳුනා ගැනීම. මෙය නිවැරදිවම “ජීව විද්යාත්මක ඇඟිලි සලකුණක්” (biological fingerprint) මගින් පුද්ගලයෙකු හඳුනා ගැනීමක් වැනිය. එමගින් වසර ගණනාවක අවිශ්වාසය නිමා කර, දේහය ගෞරවාන්විතව පවුලේ අයට භාර දිය හැකිය.
මෙම DNA බැංකුව රජයෙන් ස්වාධීන විය යුත්තේ ඇයි?
ජනතාවට විශ්වාසය තැබිය හැකි ක්රියාවලියක් සඳහා මෙම ආයතනය රජයේ සෘජු පාලනයෙන් තොර විය යුතුය. වත්මන් JVP-NPP රජය සත්යය සහ යුක්තිය ගැන විවිධ පොරොන්දු ලබා දුන්නද, ඒවා තවමත් අපැහැදිලි මට්ටමක පවතී. එම නිසා, දේශපාලන වෙනස්වීම් හමුවේ නොසැලෙන සිවිල් සංවිධාන සහ විද්යාඥයන් විසින් මෙහෙයවන ස්වාධීන ව්යුහයක් අපට අවශ්ය වේ.
දැනට පවතින ගැටලු කිහිපයක් වාර්තාව විසින් හදුනාගෙන ඇත.
– ස්වාධීන DNA බැංකුවෙන් ලැබෙන විසඳුම්
– දේශපාලන බලපෑම් නිසා විමර්ශන අඩාල වීම.
– දේශපාලන මැදිහත්වීම්වලින් තොරව විද්යාත්මකව ස්වාධීනව කටයුතු කිරීම.
– රජයේ ආයතන කෙරෙහි පවුල්වලට විශ්වාසයක් නොමැති වීම.
– පවුල්වල සහභාගීත්වය සහ අන්තර්ජාතික අධීක්ෂණය යටතේ විශ්වාසය ගොඩනැගීම.
– තාක්ෂණික දැනුම සහ දේශීය රසායනාගාරවල සම්පත් හිඟකම.
– අන්තර්ජාතික විශේෂඥ දැනුම (ICMP වැනි) සහ විදේශීය රසායනාගාර පහසුකම් සෘජුව ලබා ගැනීම.
– දත්ත රජය සතු වීම නිසා පවතින අනාරක්ෂිත බව.
– පිටරටක පිහිටි ආරක්ෂිත දත්ත ගබඩාවක අනුපිටපතක් (Offshore Backup) සහිතව දත්ත රහසිගතව තැබීම.
මෙම වැඩපිළිවෙළේ වැදගත්ම අංගය වන්නේ අතුරුදහන් වූ පුද්ගලයා සිවිල් වැසියෙකුද නැතිනම් සන්නද්ධ කණ්ඩායමක සාමාජිකයෙකුද යන්න නොසලකා, සෑම පවුලකටම තම ආදරණීයයාට සිදු වූ දේ දැනගැනීමට ඇති අයිතිය තහවුරු කිරීමයි. “අද සත්යය සොයාගැනීම, හෙට යුක්තිය ඉටුකිරීමට පදනම වේ” යන්න වාර්තාව විශ්වාස කරයි.
ලෝකයෙන් අපට ගත හැකි පාඩම් (අන්තර්ජාතික අත්දැකීම්)
විද්යාත්මක ක්රම මගින් අතුරුදහන් වූවන් සොයා ගැනීමේ සාර්ථක අත්දැකීම් ලෝකයේ අභ්යාස කර ඇති බව දැක ගත හැකිය:
ආර්ජන්ටිනාව: 1970 දශකයේ අතුරුදහන් වූ දරුවන් සොයා ගැනීමට ‘ආච්චිලාගේ සංගමය’ පෙරමුණ ගත් අතර, DNA බැංකුවක් හරහා දරුවන් 140ක් පමණ නැවත ඔවුන්ගේ පවුල් වෙත ලබා දීමට ඔවුන් සමත් විය.
බෝල්කන් කලාපය (The Balkans): යුද්ධයෙන් පසු අතුරුදහන් වූ 15,000කට අධික පිරිසක් (විශේෂයෙන් ස්රෙබ්රෙනිට්සා සමූලඝාතනයේ විපතට පත්වූවන්) හඳුනා ගැනීමට ICMP ආයතනයේ මැදිහත්වීමෙන් සිදු කළ DNA පරීක්ෂණ ඉවහල් විය.
ලතින් ඇමරිකාව (Guatemala & Peru): රජයන් උනන්දු නොවන අවස්ථාවලදී පවා FAFG, EAAF සහ EPAF වැනි ස්වාධීන විද්යාඥ කණ්ඩායම් පවුල්වල සහය ඇතිව සමූහ මිනීවළවල්වලින් හමුවූ දහස් ගණනක් දේහයන් හඳුනාගෙන ඇත.
මෙම අත්දැකීම් පාදක කරගනිමින්, අපේ රටට ගැළපෙන ක්රමවේදය මෙසේ පියවරෙන් පියවර ක්රියාත්මක කළ හැකිය:
මෙම ව්යාපෘතිය ක්රියාත්මක වන පියවර 3කි.
පළමු පියවර: පවුල්වල DNA සාම්පල් එකතු කිරීම
දිවයින පුරා සිටින අතුරුදහන් වූවන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්ගෙන් ස්වේච්ඡාවෙන් DNA සාම්පල් ලබා ගැනීම මෙහිදී සිදු කෙරේ. මෙහිදී සෑම සාම්පලයක්ම රහස් කේත මගින් (Encryption) ආරක්ෂා කරන අතර, කිසිදු අනවශ්ය පුද්ගලයෙකුට එම දත්ත කියවීමට ඉඩ නොලැබේ.
දෙවන පියවර: කැණීම් සහ විද්යාත්මක හඳුනාගැනීම්
සමූහ මිනීවළවල් ඇතැයි සැක කරන ස්ථාන විද්යාත්මක ක්රමවේදයන්ට අනුව කැණීම් කර, හමුවන අස්ථි කොටස් රසායනාගාර පරීක්ෂණවලට භාජනය කෙරේ. මෙහිදී අස්ථිවල DNA සහ පවුල්වල DNA එකිනෙක ගැළපේ දැයි පරීක්ෂා කෙරේ.
තෙවන පියවර: අනන්යතාවය තහවුරු කිරීම සහ අවසන් කටයුතු
විද්යාත්මකව අනන්යතාවය තහවුරු වූ පසු, අදාළ දේහයන් පිළිබඳ නීත්යානුකූල වාර්තා සකස් කර ඒවා ආදරණීයයන් වෙත භාර දෙනු ලැබේ. එමගින් පවුල්වලට තම ආදරණීයයන් වෙනුවෙන් ආගමික වතාවත් සහ අවසන් කටයුතු ගෞරවාන්විතව සිදු කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.
නීතිමය රැකවරණය සහ දත්ත ආරක්ෂාව
මෙම DNA බැංකුවට නිසි නීතිමය පදනමක් අවශ්ය වේ. ඒ සඳහා පහත කරුණු යෝජනා කෙරේ:
නව නීතියක්: “අතුරුදහන් වූවන්ගේ DNA දත්ත පද්ධති පනත” වැනි නව නීතියක් මගින් මෙම ආයතනයට ස්වාධීන බලයක් ලබා දිය යුතුය.
විද්යාත්මක ප්රමිතීන්: සියලුම විද්යාත්මක කටයුතු ලෝක පිළිගත් Minnesota Protocol සහ Bournemouth Protocol යන උසස් ප්රමිතීන්ට අනුව සිදු කළ යුතුය.
දත්තවල රහස්යභාවය: සියලුම DNA දත්ත කිසිවෙකුට කියවිය නොහැකි වන සේ රහස් කේත මගින් (Encrypted) ආරක්ෂා කළ යුතු අතර, ඒවායේ පිටපතක් පිටරටක පිහිටි ආරක්ෂිත දත්ත ගබඩාවක (Offshore Backup) තැබිය යුතුය. පවුල්වලට ඕනෑම වෙලාවක තම දත්ත පද්ධතියෙන් ඉවත් කර ගැනීමට අයිතිය තිබිය යුතුය.
අන්තර්ජාතික නීතිය: එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියේ 15 සහ 24 වන වගන්තිවලට අනුව, සත්යය දැනගැනීමට පවුල්වලට ඇති අයිතිය මෙමගින් තහවුරු වේ.
අධිකරණ පිළිගැනීම: මෙම DNA වාර්තා අධිකරණය ඉදිරියේ නීත්යානුකූල සාක්ෂි ලෙස පිළිගැනීමට අවශ්ය ප්රතිසංස්කරණ සිදු කළ යුතුය.
සහයෝගීතාවය: අත්වැල් බැඳගන්නා කණ්ඩායම්
මෙම දැවැන්ත මානුෂීය මෙහෙවර සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා විවිධ කණ්ඩායම්වල සහය අවශ්ය වන බව වාර්තාව වැඩිදුරටත් පවසයි.
අන්තර්ජාතික සහය: ICMP ආයතනයේ තාක්ෂණික සහය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ (OHCHR) ශ්රී ලංකා වගවීම පිළිබඳ ව්යාපෘතිය (Sri Lanka Accountability Project) සමඟ ඇති සහයෝගීතාවය.
ආරක්ෂක සහයෝගය දක්වන මිතුරන්: ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, බ්රිතාන්යය, යුරෝපා සංගමය, කැනඩාව, ඉන්දියාව සහ ජපානය වැනි රටවල රාජ්යතාන්ත්රික සහය මෙම ආයතනයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීමට වැදගත් වේ.
දේශීය සිවිල් සංවිධාන: පවුල්වල සංගම්, තරුණ කණ්ඩායම්, විශ්වවිද්යාල සහ මානව හිමිකම් ක්රියාකාරීන්ගේ සෘජු මැදිහත්වීම.
පවුල් වෙනුවෙන් වූ පොරොන්දුව
මෙම ව්යාපෘතිය හුදෙක් විද්යාත්මක ක්රියාවලියක් පමණක් නොව, එය වින්දිතයන් කේන්ද්ර කරගත් උතුම් මානුෂීය මෙහෙවරකි. යුද්ධයේ හෝ කැරලිවල කුමන පාර්ශවයක සිටියද, අතුරුදහන් වූ සෑම පුද්ගලයෙකුටම තම නම සහ අනන්යතාවය නැවත හිමි විය යුතු අතර සෑම පවුලකටම සත්යය දැනගැනීමට අයිතියක් ඇත. වසර ගණනාවක් පුරා තම ආදරණීයයන්ගේ ඡායාරූප දෑතින් දරාගෙන සත්යය සොයා පාරවල් ගානේ ඇවිදින පවුල් වෙත අප ලබා දෙන පොරොන්දුව මෙයයි:
“ඔබව අමතක කර නැත, සත්යය සොයා යන ගමන නතර නොවේ.”
අප සැම එක්ව කැපවන්නේ විද්යාවේ සහ යුක්තියේ ආලෝකයෙන් එම සත්යය තහවුරු කර දීමටයි.
Read the full report here: https://srilankacampaign.org/wp-content/uploads/2026/02/DNA-Bank-Concept-Paper-External.pdf
[ශ්රී ලංකා කැම්පේන් හී වාර්තාව GenAI ආධාරයෙන් පරිවර්තනය කර සංස්කරණය කර ඇත.]
