2026 මාර්තු 2 දින ජිනීවා නුවරදී පැවැති එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 61 වැනි සැසියේදී ශ්රී ලංකාවේ වර්තමාන මානව හිමිකම් තත්ත්වය පිළිබඳව විශේෂ අවධානයක් යොමු විය. එහිදී එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, මලාවි, මොන්ටිනිග්රෝ සහ උතුරු මැසිඩෝනියාව යන රටවලින් සැදි “ශ්රී ලංකාව පිළිබඳ මූලික කණ්ඩායම” (Sri Lanka Core Group) වෙනුවෙන් බ්රිතාන්ය මානව හිමිකම් තානාපති එලිනෝර් සැන්ඩර්ස් මහත්මිය විසින් විශේෂ ප්රකාශයක් සිදු කරන ලදී.
මෙම ලිපිය මගින් එම ප්රකාශයේ අඩංගු ප්රධාන කරුණු සහ ශ්රී ලංකාවට ඉදිරිපත් කර ඇති නිර්දේශ පිළිබඳ සාරාංශයක් ඉදිරිපත් කරයි.
ධනාත්මක පියවර සහ ප්රගතිය ඇගයීම
මූලික කණ්ඩායම සිය ප්රකාශය ආරම්භ කරමින් ශ්රී ලංකාව පියවර කිහිපයක් සම්බන්ධයෙන් දක්වා ඇති ප්රගතිය අගය කරන ලදී:
සැමරුම් අයිතිය: යුද සමයේ අහිමි වූවන් සැමරීමට විවිධ ප්රජාවන්ට අවස්ථාව ලබාදීම සංහිඳියාව සඳහා ගත් යහපත් පියවරක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.
පොරොන්දු ඉටුකිරීම: සංක්රාන්ති යුක්තිය සහ ජාතිවාදයට එරෙහි වීම පිළිබඳව රජය ලබාදී ඇති ප්රතිඥාවන් මෙහිදී සටහන් කරගෙන තිබේ. පවතින බරපතල අභියෝග සහ විවේචන ප්රගතිය අගය කළ ද, ක්ෂේත්ර කිහිපයක පවතින මන්දගාමී තත්ත්වය සහ ගැටලුකාරී වාතාවරණය පිළිබඳව මූලික කණ්ඩායම සිය දැඩි කනස්සල්ල පළ කළේය.
1. ත්රස්ත විරෝධී නීති සහ මානව හිමිකම්ව ඩාත්ම විවේචනයට ලක්වූයේ ශ්රී ලංකාවේ ත්රස්ත විරෝධී නීති පද්ධතියයි:
PTA අවලංගු කිරීම: දැනට පවතින ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) වහාම අවලංගු කරන ලෙස නැවතත් අවධාරණය කෙරිණි.
නව පනත් කෙටුම්පත: යෝජිත ‘ ත්රස්තවාදයෙන් රාජ්යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත’ (Protection of the State from Terrorism Bill) ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට පටහැනි බවත්, එය පෙර අනුවාදවලට වඩා බරපතල ගැටලු මතු කරන බවත් පෙන්වා දී ඇත.
2. ඉඩම් නිදහස් කිරීමේ ප්රමාදය යුද්ධයෙන් පීඩාවට පත් ජනතාවට සාමාන්ය ජීවිතයක් ගත කිරීමට නම් හමුදාව භාරයේ පවතින ඉඩම් නිදහස් කිරීම අත්යවශ්ය වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම ක්රියාවලිය ඉතා මන්දගාමී මට්ටමක පවතින බවට මූලික කණ්ඩායම චෝදනා කරයි.
3. ආයතනික ස්වාධීනත්වය සහ ආරක්ෂාව
ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන දේශීය ආයතන තවමත් දුර්වල මට්ටමක පවතින බව නිරීක්ෂණය වී ඇත. විශේෂයෙන්ම මානව හිමිකම් නඩුවලට සම්බන්ධ සාක්ෂිකරුවන්, වින්දිතයන් සහ මාධ්යවේදීන්ට එල්ල වන තර්ජන සහ බියගැන්වීම් වහාම නැවැත්විය යුතු බව අවධාරණය කෙරිණි.
ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය සහ යුක්තිය
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR) මගින් නිකුත් කරන ලද, ගැටුම් ආශ්රිත ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ වාර්තාව කෙරෙහිද මෙහිදී අවධානය යොමු විය. එවැනි ප්රචණ්ඩත්වයන්ට ගොදුරු වූවන් වෙනුවෙන් යුක්තිය ඉටු කිරීමට රජය ව්යුහාත්මකව මැදිහත් විය යුතු බවට ඉල්ලීමක් කරන ලදී.
මෙම සැසියේදී ඉදිරිපත් වූ ප්රකාශයට අනුව, ශ්රී ලංකාව සංහිඳියාව සහ මානව හිමිකම් සුරැකීම සම්බන්ධයෙන් යම් ප්රයත්නයක යෙදී සිටියද, ඒවායේ ප්රායෝගික ප්රතිඵල තවමත් ප්රමාණවත් නොවේ.”ශ්රී ලංකාවේ ඉදිරි ගමන තීරණය වන්නේ මානව හිමිකම්වලට ගරු කරන ස්වාධීන දේශීය ආයතන ව්යුහයක් ගොඩනැගීම මතයි.”
ප්රධාන නිර්දේශ – ක්රියාමාර්ග
PTA භාවිත කිරීම නතර කර වහාම අවලංගු කිරීම, හමුදාව භාරයේ පවතින ඉඩම් කඩිනමින් නිදහස් කිරීම, සාක්ෂිකරුවන් සහ මාධ්යවේදීන්ට එල්ල වන තර්ජන වැළැක්වීම, නව නීති ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් බැඳීම්වලට අනුකූල කිරීම ප්රධාන නිර්දේශ ලෙස සැලකිය හැකිය.
මූලාශ්රය: 2026 මාර්තු 2 දින නිකුත් කරන ලද “UN Human Rights Council 61: Sri Lanka Core Group Statement – GOV.UK” නිල ප්රකාශය පදනම් කරගනිමින් සකස් කරන ලදි.
